The only way to learn MATHEMATICS

is to do MATHEMATICS.

- Paul Halmos -
1 Дараах илэрхийллийн утгыг олоорой. $$-3\cdot|-2|+3\cdot|11|+4\cdot|-9|$$ |135|

Модул буюу абсолют хэмжигдэхүүний тодорхойлолт. $$\color{red}{|a|=\left\{\begin{array}{rr} a,& a\ge0\\ -a,&a< 0\end{array} \right.}$$ байна. Өөрөөр хэлбэл, модулын доторх тоо (илэрхийлэл) эерэг утгатай байвал модулын утга нь доторх тоотойгоо ижил гарна. Харин, модулын доторх илэрхийлэл сөрөг утгатай байвал урд нь хасах тэмдэг тавиад $-\cdot-=+$ дүрмийн дагуу эерэг болгож модулиас гаргана.$$-3\cdot\underbrace{|-2|}_{2}+3\cdot\underbrace{|11|}_{11}+4\cdot\underbrace{|-9|}_{9}=$$ $$=-3\cdot2+3\cdot11+4\cdot9=$$ $$=-6+33+36=63.$$
2 Дараах илэрхийллийг модулаас гаргаарай. $$\left|11-2\sqrt{39}\right|$$ |136|

Эхлээд модулын доторх илэрхийллийг эерэг үү? эсвэл сөрөг үү? гэдгийг мэдэх шаардлагатай. Ингэхийн тулд $11$ ба $2\sqrt{39}$ тоонуудыг жишнэ. Энэ хоёрыг квадрат зэрэг дэвшүүлвэл $$\underbrace{11^2}_{121}<\underbrace{(2\sqrt{39})^2}_{156} $$ буюу $$11-2\sqrt{39}< 0$$ байна. Хэрвээ $\color{red}{a< 0}$ байвал $\color{red}{|a|=-a}$ байдаг. Иймд $$\left|11-2\sqrt{39}\right|=-(11-2\sqrt{39})=$$ $$=2\sqrt{39}-11$$байна.
3 $a,\ b,\ c$ нь дараалсан сондгой бүхэл тоонууд байг. $a < b < c$ байв. Дараах илэрхийллийн утгыг олоорой. $$\dfrac{(a - b) \cdot (c - a)}{(b - c)}$$ |289|

Дараалсан сондгой тоонууд тул $b=a+2$, $c=b+2=a+4$ байна. Иймд $$\dfrac{(\overbrace{a - b}^{-2}) \cdot (\overbrace{c - a}^{-4})}{(\underbrace{b - c}_{-2})}=\dfrac{-2\cdot4}{-2}=4.$$
4 Дараах илэрхийллийн утгыг олоорой. $$\dfrac{\sqrt{72}}{\sqrt{128}}+\left(\dfrac{1}{4}\right)^2$$ |290|

$$\dfrac{\sqrt{72}}{\sqrt{128}}+\left(\dfrac{1}{4}\right)^2=\dfrac{\sqrt{3^2\cdot8}}{\sqrt{4^2\cdot8}}+\dfrac{1^2}{4^2}=$$ $$=\dfrac{3\sqrt{8}}{4\sqrt{8}}+\dfrac{1}{16}=\dfrac{3}{4}+\dfrac{1}{16}=\dfrac{13}{16}.$$
5 Язгуураас гаргаарай. $$\sqrt{88+18\sqrt{7}}$$ |40|

$88=81+7$ тул салгаж бичээд $\color{blue}{a^2+2ab+b^2=(a+b)^2}$ томьёог ашиглая. $$\sqrt{\color{red}{88}+18\sqrt{7}}=$$ $$=\sqrt{\color{red}{9^2}+2\cdot9\cdot\sqrt{7}+\color{red}{\sqrt{7}^2}}=$$ $$=\sqrt{(9+\sqrt{7})^2}=|9+\sqrt{7}|$$ бөгөөд $9+\sqrt{7}>0$ тул $$|9+\sqrt{7}|=9+\sqrt{7}$$ байна.
6 $\dfrac{1}{\sqrt{6} + \sqrt{3}}$ бутархайн хуваарийг иррационалаас чөлөөлнө үү. |296|

Бутархайн хүртвэр ба хуваарийг $(\sqrt{6} + \sqrt{3})$-н хосмогоор буюу $\color{red}{\sqrt{6} - \sqrt{3}}$-р үржүүлье. $$\dfrac{1}{\sqrt{6} + \sqrt{3}}\cdot\color{red}{\dfrac{\sqrt{6} - \sqrt{3}}{\sqrt{6} - \sqrt{3}}}=$$ $$\dfrac{1\cdot(\color{red}{\sqrt{6} - \sqrt{3}})}{(\sqrt{6} + \sqrt{3})\cdot\color{red}{(\sqrt{6} - \sqrt{3})}}=(*)$$ Квадратуудын ялгаврын $\color{blue}{(a-b)(a+b)=a^2-b^2}$ томьёогоор хуваарийг эмхтгээд $$(*)=\dfrac{\sqrt{6} - \sqrt{3}}{\sqrt{6}^2 - \sqrt{3}^2}=\dfrac{\sqrt{6} - \sqrt{3}}{6-3}=$$ $$=\dfrac{\sqrt{6} - \sqrt{3}}{3}$$ болно.
7 $0.0095$ тоог стандарт хэлбэрт бичээрэй. |51|

Ямар ч рациональ тоог $1\le A< 10$ байх $A$ тоог ашиглан $A\cdot10^n,\ n\in\mathbb Z$ хэлбэртэй бичиж болно. Энэ бичиглэлийг тооны стандарт хэлбэр гэж нэрлэдэг.
Иймд $$0.0095=9.5\cdot 10^{-3}$$ болно.
8 Хоёр хотын хоорондох $406$ км зайг $1:15000000$ масштабтай газрын зурагт хэдэн см-ээр зурах вэ? |199|

$$1 км=\underbrace{1000}_{10^3}\mbox{м}=10^3\cdot\underbrace{100\mbox{см}}_{\mbox{м}}=10^5\mbox{см}$$ Эндээс хоёр хотын хоорондох зайг сантиметрээр илэрхийлвэл $$406\mbox{км}=40600000\mbox{см}$$ болно. Одоо масштабаар хувиргая. $$\dfrac{40600000}{15000000}=\dfrac{203}{75}\approx2.71\mbox{см}$$
9 Тэгш өнцөгт хэлбэртэй нэгэн газрын урт нь $47$ м, өргөн нь $22$ м байв. Энэ газрыг $1:100$ масштабтай газрын зураг дээр дүрсэлбэл газрын зураг дээрх талбай нь хэдэн см$^{2}$ байх вэ? |200|

$1\mbox{м}=100\mbox{см}$ тул талуудын урт нь сантиметрээр $$47\mbox{м}=4700\mbox{cм}$$ $$22\mbox{м}=2200\mbox{cм}$$ байна. Эдгээрийг $1:100$ масштабаар хувиргавал урт, өргөн нь харгалзан $$\dfrac{4700}{100}=47\mbox{см},\ \dfrac{2200}{100}=22\mbox{см}$$ болно. Эндээс тэгш өнцөгтийн талбай нь $$47\mbox{см}\cdot 22\mbox{см}=1034\mbox{см}^2$$
10 $\dfrac a{2}=\dfrac b{8}=\dfrac c{7}$ ба $-5a+6b-8c=-54$ бол $a$, $b$, $c$-үүдийн утгыг ол. |162|

$\dfrac a{2}=\dfrac b{8}=\dfrac c{7}=\color{red}{k}$ гэж тэмдэглэвэл $a=2\color{red}{k}$, $b=8\color{red}{k}$, $c=7\color{red}{k}$ байна. Үүнийг хоёр дахь тэнцэтгэлд орлуулвал $$-5a+6b-8c=$$ $$=-5\cdot2\color{red}{k}+6\cdot8\color{red}{k}-8\cdot7\color{red}{k}=$$ $$=-18\color{red}{k}= -54 \Rightarrow \color{red}{k}=3$$ гэж олдоно. Эндээс $$a=2\color{red}{k}=2\cdot\color{red}{3}=6$$ $$b=8\color{red}{k}=8\cdot\color{red}{3}=24$$ $$c=7\color{red}{k}=7\cdot\color{red}{3}=21$$
11 Мянганы нарийвчлалтай өгөгдсөн $A$ тоог зууны нарийвчлалтайгаар тоймлоход $96.22$ гарав. Уг тооны хамгийн их ба хамгийн бага утгыг олоорой. |193|

Уг тооны хамгийн бага утга нь $96.215$, хамгийн их утга нь $96.224$
12 Дараах тоонаас иррационал тоонуудыг ялган бич.
$1$, $3.(8)$, $\sqrt{5}+3$, $\dfrac{2\sqrt{3}+5}{8}$, $2\sqrt{2}$
|335|

$1$ - рационал тоо
$3.(8)=\dfrac{35}{9}$ - рационал тоо
$\sqrt{5}+3$ - иррационал тоо.
$\dfrac{2\sqrt{3}+5}{8}$ - иррационал тоо.
$ 2\sqrt{2} $ - иррационал тоо.
Тодорхойлол 1. $\dfrac ab,\ a,b\in\mathbb Z$ хэлбэрт бичигдэж болох бүх тоог рационал тоо гэнэ. Жишээлбэл, $2=\dfrac21$, $1.5=\dfrac32,\ 1.(2)=\dfrac{11}9$ гэх мэт...
Тодорхойлол 2. $\dfrac ab,\ a,b\in\mathbb Z$ хэлбэрт бичиж болохгүй тоог иррационал тоо гэнэ. Жишээлбэл, $\sqrt{2}$, $\sqrt3$, $\pi$, $e$, $\log_23$ гэх мэт...
Теорем 1. Иррационал ба рационал 2 тооны нийлбэр ялгавар, үржвэр болон ноогдвор нь иррационал тоо байна. Жишээлбэл, $\sqrt2+1$, $\dfrac{\sqrt3}2$, $3\pi+5$... гэх мэт
Хэрвээ, чи хичээвэл юунд ч хүрч чадна...
- 8x100
Сэлүүн Санаа ХХК-ийн дэргэдэх 8x100 сургалтын төв нь үйл ажиллагаагаа эхлэсний 5 жилийн ойгоо тохиолдуулан олон арга хэмжээ зохиож байгаагийн нэг нь энэ цахим сургалтын систем болно.

Ирээдүй, хойч үеийн эзэд болох сурагч та бүхнийг хүссэн мэргэжилээ саадгүй сонгож, итгэл үнэмшил дүүрэн сурч, илүү өндөр мэдлэгтэй, чадварлаг боловсон хүчин болж эх орондоо зүтгээсэй гэсэн хүслийн дор ийнхүү ажиллаж байна.